25 ноябрь 2025
“Гендердик зомбулукка каршы 16 күндүк активдүүлүк” өнөктүгүнүн башталышы: Аялдардын жана кыздардын санариптик коопсуздугуна көңүл буруу
2025-жылдын 25-ноябрында Кыргызстанда “Гендердик зомбулукка каршы 16 күндүк активдүүлүк” эл аралык өнөктүгү башталды. Ал жыл сайын 25-ноябрдан, Аялдарга карата зомбулуктун бардык түрлөрүн жоюунун эл аралык күнүнөн 10-декабрга, Эл аралык адам укуктары күнүнө чейин өткөрүлөт. 2025-жылы зомбулуктун тездик менен жайылып жаткан түрүнө: аялдарга жана кыздарга карата санариптик зомбулукка өзгөчө көңүл бурулат.
Өнөктүк коомдун бардык тармактарын санариптик жана оффлайн зомбулукка каршы турууга, өкмөттүк чараларды күчөтүүгө жана Улуттук гендердик теңчилик планын ишке ашырууга, жеке секторду санариптик коопсуздукту өнүктүрүүгө тартууга, аялдардын жана кыздардын санариптик сабаттуулугун жогорулатууга жана зомбулуктун бардык түрлөрүнө карата нөлдүк толеранттуулук саясатын жайылтууга багытталган.
Өнөктүктүн башталышы Улуттук тарых музейинде өттү. Иш-чарага Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары Э.Ж. катышты. Байсалов, мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, эл аралык жана бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү, ошондой эле санариптик коопсуздук жана аялдардын укуктары боюнча эксперттер катышты.
Иш-чараны ачып жатып, Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министринин биринчи орун басары Камчыбек Досматов төмөнкүлөрдү белгиледи:
“2024-жылы үчүнчү Элдик курултайда Президент С.Н. Жапаров коомдо зомбулукка, агрессияга жана ырайымсыздыкка орун болбошу керектигин баса белгилеп, мамлекеттин артыкчылыктуу багытын – аялдарга жана балдарга карата зомбулукка каршы күрөшүүнү белгилеген. Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги зомбулуктун алдын алуу, жабырлануучуларды коргоо жана алардын укуктарын жана коопсуздугун камсыз кылуу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган болуп саналат.
“Зомбулукка каршы 16 күндүк активдүүлүк” кампаниясы учурдагы кырдаалды чечүүгө жана натыйжалуу чечимдерге жетүүгө багытталган күч-аракеттерди жана демилгелерди бириктирет. Зомбулук бир үй-бүлөнүн же бир адамдын көйгөйү эмес; ал коомдун өнүгүшүнө жана демографиялык коопсуздукка олуттуу коркунуч келтирет. Ар бир үй-бүлөнүн бакубаттуулугу – улуттук өнүгүүнүн негизи”.
Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары Эдил Байсалов өз сөзүндө коомчулуктун маалымдуулугун өзгөртүүнүн маанилүүлүгүн баса белгиледи:
«Үй-бүлөлүк чыр-чатактар жана зомбулук боюнча арыздар келип түшүүдө, бирок бул көйгөй күчөп кетти дегенди билдирбейт. Буга чейин мындай кырдаалдар унчукпай келген, бирок бүгүнкү күндө коомчулуктун маалымдуулугу жогорулап баратат. Адамдар: «Мен муну кабыл албайм, мен каршымын, мен жабырлануучу болбойм» дешет. Зомбулукту кабыл албоо маданияты пайда болууда. Бардык мамлекеттик органдар өз күч-аракетин аялдарды коргоого жумшашат. Статистика көйгөйдүн өсүп жатканын эмес, тескерисинче, зомбулук окуялары жөнүндө кабарлоого жана адилеттүүлүктү издөөгө болгон даярдыктын өсүп жатканын чагылдырат».
БУУнун Кыргыз Республикасындагы туруктуу координатору Антье Грейв санариптик чөйрөнүн коркунучтарын баса белгиледи:
«Санариптик куралдар эч качан кысым көрсөтүү же коркутуу үчүн аянтчага айланбашы керек. Балдар гана эмес, аялдар да мындай көрүнүштөргө туш болушат — киберкуугунтуктан тартып шантажга жана сексуалдык коркутууларга чейин. Аял унчукпай коюуга аргасыз болгондо, коом анын үнүн, лидерлигин жана инновациялык потенциалын жоготот. Бүгүн биз Кыргызстандын санариптик келечегин кантип өзгөртүү керектигин талкуулап жатабыз. Ар бирибиз өз ролубузду ойнойбуз. Биз кризистик борборлорду колдоп, өз позициябызды билдиришибиз керек: биз санариптик чөйрөнү кошо алганда, ар кандай зомбулукка каршыбыз».
2025-жылы өнөктүк «Зомбулуксуз санариптик мейкиндикти түзүү: Аялдардын жана кыздардын укуктарына улуттук милдеттенме» деген теманын астында өтөт.
Демилге Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги тарабынан Кыргызстандагы БУУ системасынын колдоосу менен ишке ашырылууда.
Өнөктүктүн символу кызгылт сары түстө, ал тынчтыкка, коопсуздукка жана зомбулуксуз келечекке болгон каалоону билдирет.
Иш-чаранын алкагында аялдарга жана кыздарга карата санариптик зомбулук көрүнүшүн, анын аялуу топторго тийгизген таасирин жана бул жаатта келип чыккан кыйынчылыктарды талкуулоого багытталган “Коркпостон санариптик эркиндик: ар бир адам үчүн коопсуздук!” аттуу панелдик талкуу өттү. Талкуунун максаты учурдагы мыйзамдык кемчиликтерди, тармактар аралык кызматташуудагы системалуу кыйынчылыктарды аныктоо жана улуттук жана аймактык деңгээлдерде аракеттерди координациялоо үчүн артыкчылыктуу кадамдарды аныктоо болду.
Катышуучулар санариптик зомбулук комплекстүү мамилени талап кылаарын баса белгилешти: укуктук базаны чыңдоо, санариптик сабаттуулукту, тез жооп кайтарууну жана мамлекет, жарандык коом жана жеке сектордун ортосундагы кызматташтыкты.